2026-жылдын I кварталындагы Казакстан Республикасындагы маанилүү окуяларга сереп
2026-жылдын I кварталында Казакстан Республикасында банктык депозиттерди (аманаттарды) камсыздандыруу (кепилдөө), кредиттик уюмдарды жоюу, финансылык калыбына келтирүү жана банкроттук, ошондой эле банк рыногунун иштеши тармагында төмөнкү окуялар болду:
1. Депозиттерди кепилдөө фондунун абалы тууралуу маалымат жарыяланды
2025-жылдын аягына карата Казакстан Депозиттерди кепилдөө фонду (КДКФ) атайын резервди 1,5 триллион теңгеден ашык деңгээлге чейин көбөйттү. 2026-жылдын 1-мартына карата КДКФнын атайын резервинин көлөмү 1,6 трлн теңгени түздү.
2. «Казакстан Республикасынын банктары жана банк иши жөнүндө» жаңы мыйзам күчүнө кирди
2026-жылдын 19-мартында «Казакстан Республикасынын банктары жана банк иши жөнүндө» жаңы мыйзам күчүнө кирди. Негизги өзгөртүүлөр банктарга көзөмөлдү күчөтүү жана тереңдетүү (жүрүм-турумдук көзөмөл), лицензиялоонун жаңы системасын киргизүү (базалык жана универсалдуу лицензиялар), универсалдуу лицензиясы бар банктарга исламдык банк операцияларын жүргүзүү мүмкүнчүлүгүн берүү (исламдык «терезелер»), ошондой эле көйгөй жаратышы мүмкүн болгон банктар менен иштөөдө жаңы ыкмаларды киргизүү менен байланыштуу. Мындан тышкары, банктын лицензиясынан ажыратылган күндөн тартып кепилдик ордун толтурууну төлөөнү баштоо мөөнөтү 35 жумушчу күндөн 20 жумушчу күнгө чейин кыскартылды.
Маалымат булагы «Казакстан Республикасынын банктары жана банк иши жөнүндө» мыйзамын жүктөп алуу
3. Кепилденген депозиттерди төлөө жана жөнгө салуу процедураларына катышуу боюнча нускамалар бекитилди
Жаңы банктык мыйзамдарды кабыл алуунун алкагында 2026-жылдын 26-мартында берилген мандаттын чегинде жөнгө салуу процедураларына катышуу жана кепилденген депозиттерди төлөө боюнча үч нускама (playbook) бекитилди:
- Атайын резерв активдерин алып салуу боюнча нускама, анын ичинде жетишсиз болгон учурда P & A операциясын жүргүзүүдө кепилдик компенсациясын төлөө жана айырманы жабуу үчүн;
- Жөнгө салуу режиминдеги банкка башка банк (банктар) же стабилизациялык банк менен P & A операциясын жүргүзүүгө фонддун катышуусу боюнча нускама;
- Кепилдик компенсациясын төлөөнү уюштуруу боюнча нускамалар.
4. Банктардын депозиттик саясатына байланышкан тобокелдиктерди жөнгө салуу боюнча жаңы чаралар кабыл алынды
Банктардын депозиттик саясатына байланышкан тобокелдиктерди жөнгө салуу механизмдерин күчөтүү үчүн төмөнкү чаралар макулдашылды:
- банктардын депозиттер боюнча пайыздык чендеринин рыноктук деңгээлден ашуусуна байланыштуу системалык тобокелдик үчүн төлөмдүн сезимталдыгын жогорулатуу (2026-жылдын 1-январынан тартып);
- бардык банктарга рыноктук ставка + спред түрүндөгү ийкемдүү «ставка чегин» жайылтуу жана аны ашырып өткөн учурда пропорционалдуу жогорулатылган төлөмдү киргизүү (мурда бул чара жогорку деңгээлде капиталдашкан эмес банктарга гана тиешелүү болчу) (2026-жылдын 1-мартынан тартып).
5. Казакстан Депозиттерди кепилдөө фонду ордун толтуруу процессин санариптештирүү үчүн алдын ала долбоордук изилдөө жүргүзүүдө
Вкладчылардын көпчүлүгүнүн 7 күн ичинде депозиттерге жеткиликтүүлүгүн камсыз кылуу максатында (эл аралык стандарттарга ылайык), Фонд тышкы консультант менен биргеликте ордун толтуруу процессин санариптештирүү боюнча натыйжалуу чечимдерди иштеп чыгуу үчүн алдын ала долбоордук изилдөө жүргүзүүдө.
6. 2025-жылдын IV кварталы үчүн жеке адамдардын депозиттер рыногу боюнча кыскача маалыматтык обзор жарыяланды
Берилген документке ылайык, калктын депозиттеринин жалпы көлөмү 28,3 трлн теңгени түзүп, квартал ичинде 6,0% өсүштү көрсөттү. Негизги агым теңгедеги депозиттердин эсебинен камсыздалды, алардын көлөмү 7,4% өсүп 23,4 трлн теңгеге жетти, ал эми валюталык депозиттер 4,9 трлн теңгеге чейин төмөндөдү (-0,4%). Теңгештирүү деңгээли тарыхый максимумга — 82,7% жетти, ал эми валюталык депозиттердин үлүшү 17,3% га чейин азайды. 2026-жылдын 1-январына карата депозит ээлеринин эсептеринин жалпы саны 224,9 млн бирдикти түзүп, квартал ичинде 14,5% көбөйдү.
Депозиттик портфелдин түзүмүндө мөөнөтсүз депозиттер 57,4% үлүш менен (16,2 трлн теңге) үстөмдүк кылат, бирок эң жогорку өсүштү сактык депозиттер көрсөтүп, алардын көлөмү 11,8% өсүп 3,8 трлн теңгеге жетти. Рыноктун концентрациясы туруктуу жогору бойдон калууда: депозиттердин 79,5%ы топ-5 банкка туура келет. Бир депозит ээсине орточо депозиттин көлөмү (бош эсептерди эске албаганда) жыл жыйынтыгы боюнча 1,2 млн теңгени түздү. Кепилденген компенсациянын максималдуу чегинен ашпаган депозиттердин үлүшү системадагы жалпы депозиттердин 90,2%ын түздү.
7. 2026-жылдын I кварталында Казакстан Республикасынын Улуттук банкы базалык пайыздык ченди 18% деңгээлинде сактады
Отчеттук мезгилде Казакстан Республикасынын Улуттук банкы эки жолу (23-январь жана 18-март 2026-ж.) базалык пайыздык ченди 18,0% деңгээлинде +/- 1 п.п. коридору менен сактоо чечимин кабыл алды. Чечимдер инфляция боюнча тобокелдиктердин балансынын жана негизги макроэкономикалык көрсөткүчтөрдүн жаңыланган баалоолоруна таянат.
2026-жылдын I кварталындагы маанилүү окуяларга обзор
| Армения Республикасы | Беларусь Республикасы | Казакстан Республикасы | Кыргыз Республикасы | Россия Федерациясы |
