Қырғыз Республикасының депозиттерді қорғау туралы заңнамасы

Депозиттерді қорғау жүйесінің құқықтық базасы

Қырғыз Республикасындағы депозиттерді қорғау жүйесін реттеудің және ұйымдастырудың, сондай-ақ Агенттік қызметінің құқықтық негізі Қырғыз Республикасының банктеріндегі, микроқаржылық компанияларындағы және тұрғын үй-жинақ кредит компанияларындағы жеке тұлғалар мен дара кәсіпкерлердің салымдарын (депозиттерін) міндетті қорғау жүйесі қызметінің құқықтық нормаларын құруға бағытталған «Банк салымдарын (депозиттерін) қорғау туралы» Қырғыз Республикасының Заңы болып табылады.

«Банк салымдарын (депозиттерін) қорғау туралы» Қырғыз Республикасының Заңында депозиттерді қорғау жүйесін қалыптастырудың, әкімшілендірудің және қаржыландырудың, Қырғыз Республикасының Депозиттерді қорғау жөніндегі тәуелсіз агенттігін құрудың және қызметін жүзеге асырудың құқықтық негіздері айқындалады.

Аталған Заңның нормаларын іске асыру мақсатында келесі заңға тәуелді нормативтік актілер қолданылады: — Қырғыз Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 21 қыркүйектегі № 567 қаулысымен бекітілген «Қырғыз Республикасының Депозиттерді қорғау жөніндегі агенттігі туралы» ереже;

Қырғыз Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 11 желтоқсандағы № 687 қаулысымен бекітілген «Депозиттерді қорғау қорына жарналарды есептеу тәртібі туралы» ереже;

Қырғыз Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 25 қарашадағы № 297 қаулысымен бекітілген «Қырғыз Республикасының Депозиттерді қорғау жөніндегі агенттігіне ұсынылатын депозиттерді қорғау жүйесіне қатысушы банктің есептілік нысаны туралы» нұсқаулық;

Қырғыз Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 25 қарашадағы № 298 қаулысымен бекітілген «Кепілдік жағдайы туындаған кезде салымшыларға өтемақы төлеу үшін агент банктерді іріктеу тәртібі туралы» ереже;

• Қырғыз Республикасы Ұлттық банкі Басқармасының 2018 жылғы 15 тамыздағы қаулысымен бекітілген «Қырғыз Республикасының Депозиттерді қорғау жөніндегі агенттігіне кредит беру туралы» ереже;
• Қырғыз Республикасы Ұлттық банкі Басқармасының 2022 жылғы 2 маусымдағы № 2022-П-12/35-1 -(НҚА) қаулысымен бекітілген Салымшылар алдында депозиттер тартатын банктің, тұрғын үй-жинақ кредит компаниясының, микроқаржылық компанияның міндеттемелері туралы дерекқорды жүргізу жөніндегі нұсқаулық.

Қырғыз Республикасын дамытудың 2026 жылға дейінгі ұлттық бағдарламасын орындау мақсатында Агенттік 2023 жылғы 23 мамырдағы № 107 «»Банк салымдарын (депозиттерін) қорғау туралы» Қырғыз Республикасының Заңына өзгерістер енгізу туралы» Қырғыз Республикасының Заңын әзірлеп, қабылдады, онда банктер, МҚК және ТЖКК салымшыларына депозит бойынша өтемақы мөлшерін 200 мың сомнан 1 миллион сомға дейін ұлғайту көзделген.

Депозиттерді қорғау жүйесінің тиімділігін арттыру, сондай-ақ Қырғыз Республикасы Президентінің 2022 жылғы 10 тамыздағы № 281 «Қырғыз Республикасының Депозиттерді қорғау жөніндегі агенттігін банктер мен басқа да қаржы-кредиттік ұйымдарды тарату және проблемалық қарыз алушылардың өтініштерін қарау функцияларын бере отырып қайта ұйымдастыру туралы» Жарлығын іске асыру мақсатында Агенттік 2023 жылғы 14 желтоқсандағы № 207 «»Банк салымдарын (депозиттерін) қорғау туралы» Қырғыз Республикасының Заңына өзгерістер енгізу туралы» Қырғыз Республикасының Заңын әзірлеп, қабылдады, онда мыналар көзделеді:

• салым анықтамасына банк шығаратын, ұстаушылары жеке тұлғалар мен дара кәсіпкерлер болып табылатын электрондық ақшаны қосу;
• салымшылардың өтемақы төлемдерін жедел алуын қамтамасыз ету жөніндегі процестерді жетілдіру мақсатында кепілдік жағдайы ретінде Ұлттық банктің лицензияны қайтарып алуы айқындалған;
• Агенттік қызметін басқару жүйесіне өзгерістер енгізу, алқалы атқарушы орган белгіленді, сондай-ақ тәуекел-менеджмент, ішкі аудит қызметтері мен корпоративтік хатшының Директорлар кеңесіне бағынуы көзделген;
• Агенттіктің өкілеттіктері мен функцияларына банктер мен қаржы-кредиттік ұйымдарды тарату, сондай-ақ проблемалық қарыз алушылардың өтініштерін қарау қосылды.

Банктер, микроқаржылық компаниялар және тұрғын үй-жинақ кредит компаниялары салымшыларының салымдарын (депозиттерін) міндетті қорғауды ұйымдастырудың құқықтық негіздерін құруда, сондай-ақ Агенттік қызметінде Агенттіктің басқару органдары шығаратын және қабылдайтын ішкі жергілікті нормативтік құқықтық актілер маңызды рөл атқарады.

Агенттіктің неғұрлым маңызды ішкі жергілікті нормативтік құқықтық актілерін жетілдіру мақсатында 2023 жылы Агенттіктің 49 ішкі нормативтік құқықтық актісіне олардың «Банк салымдарын (депозиттерін) қорғау туралы» Қырғыз Республикасының Заңына және Қырғыз Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілеріне сәйкестігі тұрғысынан түгендеу жүргізілді.